ականջ

From Old Armenian ականջ (akanǰ); see it for more.

• (Eastern Armenian, standard) IPA^(key): [ɑkɑ́nd͡ʒ]
• (Western Armenian, standard) IPA^(key): [ɑɡɑ́nt͡ʃʰ]

• Audio (Eastern Armenian)

  (file)

ականջ • (akanǰ)

1. (anatomy) ear

   ականջ անել / ականջ դնել ― akanǰ anel / akanǰ dnel ― 1) listen; 2) to consider, to pay attention to; 3) to eavesdrop, to listen in

   ականջ կախել ― akanǰ kaxel ― to listen, to agree

   ականջ(ը) տալ ― akanǰ(ə) tal ― 1) to do as someone says; 2) to listen

   ականջը արնոտել՝ կտրել ― akanǰə arnotel, ktrel ― 1) used when a man or woman gets engaged; 2) to sacrifice an animal

   ականջը բամբակ՝ բուրդ կոխել ― akanǰə bambak, burd koxel ― to ignore, to turn a deaf ear

   ականջը գցել ― akanǰə gcʻel ― to reach someone's ears, to inform someone

   ականջը դռանը / ականջը դռանը լինել ― akanǰə dṙanə / akanǰə dṙanə linel ― to have one's ear to the ground, to await something

   ականջը թեթև ― akanǰə tʻetʻew ― to do as one's told, to quickly obey

   ականջը լցնել ― akanǰə lcʻnel ― to turn someone against someone else by repeatedly saying negative things about that person

   ականջը ծակ ― akanǰə cak ― unyielding, intractable

   ականջը ծակել ― akanǰə cakel ― 1) to pierce the earlobe; 2) to hurt the ears (e.g., with a piercing shriek)

   ականջը ծանր ― akanǰə canr ― hard of hearing, partially deaf

   ականջը ծանրանալ ― akanǰə canranal ― to have a trouble hearing, to become somewhat hard of hearing

   ականջը կախ ― akanǰə kax ― 1) eavesdropping, following secret conversations; 2) minding one's own business, not getting involved in other people's business

   ականջը կանչել (խոսել) ― akanǰə kančʻel (xosel) ― to hear a voice in one's head, which is seen as a sign that someone is talking about one

   ականջը կանչի՝ խոսի ― akanǰə kančʻi, xosi ― to let someone know that they are being talked about (especially when an absent person is talked about)

   ականջը ձայնի՝ ձենի (լինել) ― akanǰə jayni, jeni (linel) ― to be waiting for news, to have one's ear to the ground

   ականջը մտնել ― akanǰə mtnel ― to understand, to get

   ականջը ոլորել / ականջը քաշել ― akanǰə olorel / akanǰə kʻašel ― 1) to twist someone's ear (causing pain); 2) to advise, to warn, to scold

   ականջը սղոցել՝ խարտոցել ― akanǰə sġocʻel, xartocʻel ― 1) to annoy by repeatedly saying the same things over and over again; 2) (music) to unnerve with cacophony

   ականջը սրել՝ լարել ― akanǰə srel, larel ― to prick up one's ears, to concentrate in order to hear well

   ականջը տանել ― akanǰə tanel ― to talk someone's ear off, to talk excessively

   ականջը ցցել ― akanǰə cʻcʻel ― see ականջը սրել

   ականջի՝ ականջից բուրդը (բամբակը) հանել ― akanǰi, akanǰicʻ burdə (bambakə) hanel ― to listen carefully, to be all ears

   ականջի ետև գցել ― akanǰi etew gcʻel ― to ignore

   ականջի ետևը տեսնել ― akanǰi etewə tesnel ― to see that someone cannot achieve what they set out to do, that they are bound to fail

   ականջին ասել ― akanǰin asel ― to whisper secretly in someone's ear

   ականջին դիպչել՝ հասնել ― akanǰin dipčʻel, hasnel ― to listen, to not know something fully or with certainty

   ականջին զարկել ― akanǰin zarkel ― to reach one's ear, to remember, to not forget

   ականջին ընկնել ― akanǰin ənknel ― see ականջն ընկնել

   ականջին հասցնել ― akanǰin hascʻnel ― 1) to box someone's ear; 2) to announce news, to bring news

   ականջին օղ անել ― akanǰin ōġ anel ― to keep in one's mind as a piece of advice, to always remember something as a piece of advice

   ականջն ընկնել / ականջովն ընկնել ― akanǰn ənknel / akanǰovn ənknel ― to hear, to listen

   ականջները խլշել ― akanǰnerə xlšel ― to prick up one's ear, to listen carefully

   ականջները խցել ― akanǰnerə xcʻel ― to be indifferent, to not want to hear

   ականջները չորս անել ― akanǰnerə čʻors anel ― to be all ears, to listen very attentively

   ականջում հալել ― akanǰum halel ― to explain the details, to explain very well

   իշի (ուղտի) ականջում քնել ― iši (uġti) akanǰum kʻnel ― to be unaware or ignorant of the reality

   մեծ կտորը ականջը թողնել՝ մնալ ― mec ktorə akanǰə tʻoġnel, mnal ― used as an expression of threat

   մի ականջից մտնել, մյուսից դուրս գալ ― mi akanǰicʻ mtnel, myusicʻ durs gal ― 1) in one ear and out the other; 2) to ignore or not value what was said

2. (figuratively) hearing, ability to hear
3. (figuratively) spy, informant
4. (figuratively) anything that is ear-shaped or resembles an ear
5. (figuratively) shoehorn
6. (dialectal) eye (of a needle)
7. (dialectal) leather bearing (on a spinning wheel)
8. (dialectal) type of pastry shaped like an ear

Originally the dual of ունկն (unkn), from earlier *ագկանջ (*agkanǰ), from Proto-Indo-European *h₂(e/o)ws-kn̥-ih₁, from *h₂ṓws.

ականջ • (akanǰ)

1. ear

   թմբուկ ականջաց ― tʻmbuk akanǰacʻ ― drum, tympanum

   խնուլ զականջս ― xnul zakanǰs ― to stop one's ears

   ուղղել զականջս ― ułłel zakanǰs ― to prick up one's ears

   ասել, խօսել յականջս ― asel, xōsel yakanǰs ― to speak in one's ear

   ցաւ ականջաց ― cʻaw akanǰacʻ ― ear-ache

   քչփորիկ ականջաց ― kʻčʻpʻorik akanǰacʻ ― ear-picker

   գէջ ականջաց ― gēǰ akanǰacʻ ― ear-wax

   ականջ ծովու ― akanǰ covu ― cove, creek

   ականջ ձկան ― akanǰ jkan ― mussel

   ձգել զականջ ուրուք ― jgel zakanǰ urukʻ ― to pinch the ear of someone; to rub his ears

Classically used only in the plural ականջք (akanǰkʻ), referring to both ears; ունկն (unkn) referred to a single ear. This is one of few words in which the Proto-Indo-European dual number has survived. See ակն (akn)/աչք (ačʻkʻ) for another example.

• Armenian: ականջ (akanǰ)

• Ačaṙyan, Hračʻya (1940) Hayocʻ lezvi patmutʻyun [History of the Armenian Language] (in Armenian), volume I, Yerevan: University Press, page 34
• Ačaṙean, Hračʻeay (1971–1979) “ականջ”, in Hayerēn armatakan baṙaran [Armenian Etymological Dictionary] (in Armenian), 2nd edition, a reprint of the original 1926–1935 seven-volume edition, Yerevan: University Press
• Awetikʻean, G., Siwrmēlean, X., Awgerean, M. (1836–1837) “ականջ”, in Nor baṙgirkʻ haykazean lezui [New Dictionary of the Armenian Language] (in Old Armenian), Venice: S. Lazarus Armenian Academy
• Martirosyan, Hrach (2010) “akanǰ”, in Etymological Dictionary of the Armenian Inherited Lexicon (Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series; 8), Leiden and Boston: Brill, page 21
• Petrosean, Matatʻeay (1879) “ականջ”, in Nor Baṙagirkʻ Hay-Angliarēn [New Dictionary Armenian–English], Venice: S. Lazarus Armenian Academy