խելք
Armenian
Etymology
From Old Armenian խելք (xelkʻ); see below.
Pronunciation
- (Eastern Armenian, standard) IPA(key): [χelkʰ]
- (Western Armenian, standard) IPA(key): [χelkʰ]
Audio (Eastern Armenian) (file)
Declension
i-type, inanimate (Eastern Armenian)
| singular | plural | |||
|---|---|---|---|---|
| nominative | խելք (xelkʻ) | խելքեր (xelkʻer) | ||
| dative | խելքի (xelkʻi) | խելքերի (xelkʻeri) | ||
| ablative | խելքից (xelkʻicʻ) | խելքերից (xelkʻericʻ) | ||
| instrumental | խելքով (xelkʻov) | խելքերով (xelkʻerov) | ||
| locative | խելքում (xelkʻum) | խելքերում (xelkʻerum) | ||
| definite forms | ||||
| nominative | խելքը/խելքն (xelkʻə/xelkʻn) | խելքերը/խելքերն (xelkʻerə/xelkʻern) | ||
| dative | խելքին (xelkʻin) | խելքերին (xelkʻerin) | ||
| 1st person possessive forms (my) | ||||
| nominative | խելքս (xelkʻs) | խելքերս (xelkʻers) | ||
| dative | խելքիս (xelkʻis) | խելքերիս (xelkʻeris) | ||
| ablative | խելքիցս (xelkʻicʻs) | խելքերիցս (xelkʻericʻs) | ||
| instrumental | խելքովս (xelkʻovs) | խելքերովս (xelkʻerovs) | ||
| locative | խելքումս (xelkʻums) | խելքերումս (xelkʻerums) | ||
| 2nd person possessive forms (your) | ||||
| nominative | խելքդ (xelkʻd) | խելքերդ (xelkʻerd) | ||
| dative | խելքիդ (xelkʻid) | խելքերիդ (xelkʻerid) | ||
| ablative | խելքիցդ (xelkʻicʻd) | խելքերիցդ (xelkʻericʻd) | ||
| instrumental | խելքովդ (xelkʻovd) | խելքերովդ (xelkʻerovd) | ||
| locative | խելքումդ (xelkʻumd) | խելքերումդ (xelkʻerumd) | ||
Old Armenian
Etymology
The origin is uncertain.
Noun
խելք • (xelkʻ) pl
- brains
- mind, sense, wit, understanding, intelligence, wisdom
- խելս ունել ― xels unel ― to be wise, judicious, prudent
- ի խելաց ելանել ― i xelacʻ elanel ― to lose one's reason, to become mad
- խելօք ― xelōkʻ ― skilfully, ingeniously, cleverly, dexterously
- գնալ խելօք, յայլ խելս շրջել, յայլոյ խելս լինել ― gnal xelōkʻ, yayl xels šrǰel, yayloy xels linel ― to be out of one's mind, to turn mad
- ցնորիլ ի խելաց ― cʻnoril i xelacʻ ― to faint, to swoon
- ի խելս գալ ― i xels gal ― to come to oneself, to recover oneself; to amend
- խելս խառնել ― xels xaṙnel ― to tax one's ingenuity, to contrive, to set one's wits to work, to try, to attempt; to dupe, to outwit, to use artifice, craft, guile
- ի խելս կերպարանեալս ― i xels kerparaneals ― feignedly, with simulation, in appearance; astutely, cunningly
- բանք բազում խելք սակաւ ― bankʻ bazum xelkʻ sakaw ― much tongue and little judgment
- ի խելաց եւ ի մտաց թափեալ ― i xelacʻ ew i mtacʻ tʻapʻeal ― hair-brained, cracked, foolish, insane, mad
- գինին կալաւ զխելս նորա ― ginin kalaw zxels nora ― he became intoxicated, tipsy
- (figuratively) the bridgehead; stern of a ship; bench for rowers; the roof of a house
- խելք կամրջաց ― xelkʻ kamrǰacʻ ― bridge-head
- խելք նաւի ― xelkʻ nawi ― poop, stern of a ship; bench for rowers
- ի խելս նաւին ― i xels nawin ― on the poop
- խելք գետոց ― xelkʻ getocʻ ― source of a river
Declension
Derived terms
- այլախելիմ (aylaxelim)
- անխելութիւն (anxelutʻiwn)
- արտախելք (artaxelkʻ)
- բազմախել (bazmaxel)
- դիցախելար (dicʻaxelar)
- դիւցախելար (diwcʻaxelar)
- խելաբերեմ (xelaberem)
- խելագար (xelagar)
- խելագարական (xelagarakan)
- խելագարանք (xelagarankʻ)
- խելագարեցուցանեմ (xelagarecʻucʻanem)
- խելագարիմ (xelagarim)
- խելագարութիւն (xelagarutʻiwn)
- խելաթափիմ (xelatʻapʻim)
- խելամուտ (xelamut)
- խելամտեմ (xelamtem)
- խելամտեցուցանեմ (xelamtecʻucʻanem)
- խելամտեցուցիչ (xelamtecʻucʻičʻ)
- խելամտութիւն (xelamtutʻiwn)
- խելայեղ (xelayeł)
- խելայեղիմ (xelayełim)
- խելայեղութիւն (xelayełutʻiwn)
- խելաշուրջ (xelašurǰ)
- խելապատակ (xelapatak)
- խելատար (xelatar)
- խելար (xelar)
- խելացի (xelacʻi)
- խելացնոր (xelacʻnor)
- խելացնորեցուցանեմ (xelacʻnorecʻucʻanem)
- խելացնորիմ (xelacʻnorim)
- խելօք (xelōkʻ)
- կամրջախելք (kamrǰaxelkʻ)
- մանկախել (mankaxel)
- տղայախելք (tłayaxelkʻ)
References
- Petrosean, Matatʻeay (1879) “խելք”, in Nor Baṙagirkʻ Hay-Angliarēn [New Dictionary Armenian–English], Venice: S. Lazarus Armenian Academy
- Awetikʻean, G., Siwrmēlean, X., Awgerean, M. (1836–1837) “խելք”, in Nor baṙgirkʻ haykazean lezui [New Dictionary of the Armenian Language] (in Old Armenian), Venice: S. Lazarus Armenian Academy
- Ačaṙean, Hračʻeay (1971–1979) “խել”, in Hayerēn armatakan baṙaran [Armenian Etymological Dictionary] (in Armenian), 2nd edition, a reprint of the original 1926–1935 seven-volume edition, Yerevan: University Press
This article is issued from Wiktionary. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.